Vrouwen van Papier in Brugge: 200 vrouwen, 600 brieven aan Gezelle, expo, publicatie en podcast

Guido Gezelle schreef niet alleen poëzie, maar ook duizenden brieven, die nu in het Gezellearchief van de Openbare Bibliotheek Brugge worden bewaard en onderzocht. Van zijn mannelijke correspondenten doen veel namen meteen een belletje rinkelen: Hugo Verriest, Johan Winkler, Eugeen Van Oye, enz. Maar onder Gezelles correspondenten waren ook tweehonderd vrouwen, die veelal in de schaduw van de geschiedenis bleven. Het project ‘Vrouwen van Papier’ brengt daar verandering in. Met een tentoonstelling, een publicatie, een podcast, stadswandelingen en workshops voor scholen brengt het Gezellearchief de verhalen van deze historische vrouwen naar het brede publiek.

Twintig kunstenaars, auteurs en dichters lieten zich inspireren door Gezelles vrouwelijke correspondenten. ‘Vrouwen van Papier’ toont originele archiefstukken in combinatie met nieuw werk van onder meer Delphine Lecompte, Gaea Schoeters, Aya Sabi, Nuala O’Connor, Nina Van denbempt, Sammy Slabbinck en vele anderen.

600 brieven geven hun geheimen prijs

600 brieven van Guido Gezelle en zijn vrouwelijke correspondenten. Die vormen het onderwerp van het project ‘Vrouwen van papier’. Alle brieven zijn online beschikbaar via Gezelle.be op het platform GezelleBrOn. En dat dankzij de inzet van een groep vrijwilligers en adviseurs die de brieven transcriberen en voorzien van inhoudelijke toelichting. De aldus verzamelde biografische gegevens en foto’s , worden door de Openbare Bibliotheek Brugge bovendien ter beschikking gesteld via het gelijknamige Wiki-project. Iedereen kan de gegevens dus gebruiken om Wikipedia-artikels te schrijven. Het startschot voor ‘Vrouwen van Papier’ werd trouwens eerder dit jaar al gegeven met een Wikipedia-schrijfsessie op

Internationale Vrouwendag.

De genderkloof op Wikipedia helpen dichten blijkt een noodzaak, want slechts 20% van de huidige (Engelstalige) Wikipedia-biografieën gaat over een vrouw. Van barones tot fabrieksmeisje, van biechteling tot familielid Gezelles vrouwelijke briefschrijvers komen uit verschillende lagen van de maatschappij. Ze schreven niet alleen uit Vlaanderen, maar ook uit Frankrijk, Duitsland, Ierland en Engeland. De vrouwen droegen bij tot Gezelles literaire werk of vroegen advies bij persoonlijke kwesties. De onderwerpen varieerden van politieke kwesties tot huwelijksperikelen; de toon varieerde van zakelijk tot zeer intiem. Met Savina van Caloen bijvoorbeeld, onderhield Gezelle een eerder zakelijke
correspondentie. Voor de inrichting van het kasteel van Loppem, dat zij liet bouwen, vroeg ze aan Gezelle om onder meer verzen te schrijven bij historische muurschilderijen. Savina van Caloen schreef Gezelle dus als opdrachtgever.

Anders was de correspondentie met familieleden zoals zijn zus Florence, die een interessant beeld schetsen van de familierelaties ten huize Gezelle. Florence stuurde hem ook geregeld haar taalvondsten. Guido Gezelle bewaarde haar brieven als taalfiches waar hij annotaties over dialectismen en volkse uitdrukkingen op aanbracht. De brieven van Kate Woodlock, een Ierse immigrante, lezen dan weer als een intiem dagboek boordevol drama.

Inspiratie voor hedendaagse schrijvers en kunstenaars

De tentoonstelling ‘Vrouwen van Papier’ vertelt vanuit de originele archiefstukken, foto’s, schilderijen en persoonlijke objecten de bijzondere verhalen van twintig vrouwen die Gezelles leven en werk mee hebben bepaald. Voor het hedendaagse luik van de tentoonstelling en de bijhorende publicatie lieten schrijvers, dichters en kunstenaars zich inspireren door deze historische vrouwen. ‘Vrouwen van Papier’ toont nieuw werk van Sammy Slabbinck, Delphine Lecompte, Gaea Schoeters, Aya Sabi, Nuala O’Connor, Nina Van denbempt en vele anderen. Kunstenaar Sammy Slabbinck verdiepte zich in het beeldmateriaal van het Gezellearchief en bracht de verhalen en de levens van Gezelles vrouwelijke correspondenten op een enigszins abstracte manier in beeld. Hij stond ook in voor het campagnebeeld van de expo. Vier andere kunstenaars lieten zich inspireren door de brieven van telkens één correspondente. Zo maakte Nina Van denbempt een verrassend hedendaags beeldverhaal over het leven van de Ierse gouvernante Kate Woodlock. Annelotte Lammertse ging aan de slag met de brieven van Sophie Peeters, beter gekend als ‘Vrouw Weyn’, de eerste volkskundige van het Waasland. Na een bezoek aan Vrouw Weyn schreef Guido Gezelle het gedicht ‘Niemandsvriend’, over een reuzendistel die hij bij haar in de tuin had gezien. Dat de plantentuin en de verhalen van Sophie Peeters ook vandaag nog inspirerend zijn blijkt uit de reeks weefsels en waskrijtjes die Annelotte presenteert op de expo. Illustrator Lisa Ottenburgh was gefascineerd door een brief van Bertha Wachowksy waarin ze schrijft hoe de duivel haar regelmatig duistere gedachten influistert. Lisa vertaalde de vrij dramatische brief op een humoristische manier naar een papierknipsel. Illustrator en schrijver Gerda Dendooven dook in de brieven van Louise, Gezelles jongste zus en moeder van Stijn Streuvels. Ze noemde het ‘a trip down memory lane’ omdat ze afkomstig is uit dezelfde streek rond Kortrijk.

In de audioguide die de expo begeleidt hoor je actrice Liesa Naert en auteur/muzikante Nele Van den Broeck. De verhalen van de correspondenten inspireerden ook AudioCollectief SCHIK voor het maken van een nieuwe podcast. De begeleidende publicatie in samenwerking met het Poëziecentrum bundelt de poëzie, kortverhalen, manifesten, interviews, columns, kunstwerken en wetenschappelijke artikels én realiseert Gezelles idee om zelf een vrouwenblad op te richten. Een postuum eerbetoon aan alle vrouwen die een plaats hadden in Gezelles hart, of toch tenminste in zijn leven.

“In mijn werk probeer ik altijd heel eerlijk te zijn. Er is zeker een raakvlak tussen wat ik doe en Kates eerlijkheid in haar brieven. Sommige zinnen heb ik letterlijk overgenomen: “I cried myself sick last night. Now I have sore eyes.”, “I hate being so old”,… zo herkenbaar en hedendaags. Het zouden de lyrics van een popsong kunnen zijn. Die herkenbaarheid en de verbinding tussen vroeger en nu, dat is wat ik met dit beeldverhaal wil aantonen.” Nina Van denbempt over de brieven van Kate Woodlock, door wie ze zich liet inspireren voor een beeldverhaal.

“Het was een boeiende ervaring om me te kunnen verdiepen in het beeldmateriaal van het Gezellearchief. Met de talloze brieven en foto’s ging ik aan de slag om zo het verhaal en het leven van de vrouwen waarmee Guide Gezelle
correspondeerde op een enigszins abstracte manier in beeld te brengen. De collages evoceren de leefwereld van de vrouwen door het gebruik van hun brieven en picturale verwijzingen naar hun levensverhaal.” Kunstenaar Sammy Slabbinck liet zich inspireren door originele archiefstukken, waaronder deze kruiselings beschreven brief van Fanny George.

Praktisch
Tentoonstelling van 24 oktober 2024 tot 5 januari 2025
Hoofdbibliotheek Biekorf, Kuipersstraat 3, 8000 Brugge
Gratis, tijdens de openingsuren van de bibliotheek
Alle info en programmatie randactiviteiten vanaf september via
brugge.bibliotheek.be/vrouwen-van-papier

Stadswandeling en rondleiding voor groepen: vanaf september via s-wan.be

Deelnemende kunstenaars en auteurs
Sammy Slabbinck
Annelotte Lammertse
Nina Van denbempt
Lisa Ottenburgh
Nuala O’Connor
Sanneke van Hassel
Gaea Schoeters
Nele Van den Broeck
Aya Sabi
Gerda Dendooven
Partners
Gita Deneckere
Iduna Paalman
Delphine Lecompte
Els Moors
Lut De Block
Hester Knibbe
Annemarie Estor
Sylvie Marie
Yousra Benfquih
Astrid Lampe