Omgeving Fort Napoleon is niet langer Onroerend Erfgoed ‘omdat het te zwaar aangetast is’

Vlaams minister van Onroerend Erfgoed Ben Weyts past de bescherming van het cultuurhistorische landschap ‘Fort Napoleon en omgeving’ in Oostende aan. De Stad Oostende had aangegeven dat een herziening van de contouren van de bescherming aangewezen was, door diverse ontwikkelingen binnen en buiten de grenzen van het voormalige beschermingsbesluit. Op verschillende plekken zijn de erfgoedwaarden al vele jaren geleden verloren gegaan. Er komt nu duidelijkheid, want een herstel van de oorspronkelijke erfgoedtoestand is niet realistisch. “Wij kunnen parkings en zelfs hedendaagse bedrijven niet blijven beschermen als erfgoed. Zo zou een Vlaamse erfgoedbescherming elke waarde en geloofwaardigheid verliezen”, zegt Weyts. “We blijven natuurlijk wel beschermen wat ontegensprekelijk nog altijd erfgoed is: Fort Napoleon zelf, de Batterij Hundius, de Vuurtoren Lange Nelle en in totaal meer dan 12 hectare die nog altijd een waardevol geheel vormen”.

Fort Napoleon is een 19de eeuwse vesting in Oostende die in 1976 samen met enkele hectaren omgeving beschermd werd als cultuurhistorisch landschap. In de voorbije 50 jaar is de situatie op het terrein echter ingrijpend veranderd. Het oorspronkelijke duinenlandschap is op verschillende plaatsen al vele jaren verdwenen door de aanleg van het Vuurtorendok en de inplanting van industrie. Delen van het officieel nog als erfgoed beschermde landschap worden al jaren als bedrijventerrein en als parkings gebruikt. Een flink deel van deze omgeving vormt ook niet langer een samenhangend geheel met Fort Napoleon. De oorspronkelijke vegetatie en het duinenreliëf van weleer zijn grotendeels verdwenen. Daar komt nog eens bij dat het herziene gewestplan uit 2001 en het gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan uit 2009 hier nieuwe ontwikkelingen voorzien. Om al deze redenen heeft de Stad Oostende in juli 2025 gevraagd om de contouren van de bescherming rond Fort Napoleon te herzien en te gaan naar een meer beperkte begrenzing die overeenstemt met de realiteit op het terrein. Daarvoor werd eind vorig jaar en begin dit jaar ook een openbaar onderzoek georganiseerd.

Minister van Onroerend Erfgoed Ben Weyts gaat nu in op de vraag van de Stad Oostende en past de bescherming van Fort Napoleon en omgeving aan. Concreet blijft de bescherming behouden voor het fort zelf, de Batterij Hundius, de Vuurtoren Lange Nelle en in totaal 12,38 hectare die nog altijd een waardevol en aaneengesloten geheel vormen. De rest van de oude bescherming wordt nu definitief opgeheven omdat de erfgoedwaarden er ofwel verdwenen zijn ofwel te zwaar aangetast en omdat een herstel van de oorspronkelijke toestand niet langer realistisch is. De meeste ingrepen zijn er ook al te lang geleden gebeurd. Weyts baseert zich voor dit alles op de vaststellingen van het Agentschap Onroerend Erfgoed.

Het Agentschap heeft overigens ook alle 157 ingediende bezwaren grondig bestudeerd, maar deze deden geen afbreuk aan de realiteit op het terrein: de erfgoedwaarden zijn gewoonweg onvoldoende bewaard om een erfgoedbescherming op Vlaams niveau nog te verantwoorden.

“De oude erfgoedbescherming was gebaseerd op een landschap dat eenvoudigweg al jaren niet meer bestaat en waar herstel ook geen optie meer is”, zegt Weyts. “Voor alle duidelijkheid: dit is enkel een oordeel over de erfgoedwaarden, niet over andere aspecten zoals natuurwaarden en al zeker niet over toekomstige ontwikkelingen. Daar zijn andere overheden en procedures voor”. Het is overigens niet ongewoon dat beschermingen opnieuw geëvalueerd en aangepast worden. Elk jaar worden er meer dan 20 beschermingen opgeheven.