Gisteren in Brugge voorgesteld: ‘De ijdelheid van de kanunnik. Jan van Eyck en Joris van der Paele’
Gisteren werd in de Vriendenzaal van Musea Brugge een schitterende publicatie voorgesteld voor een ruim publiek, over het schilderij ‘Madonna met kanunnik Joris van der Paele’ van Jan van Eyck. Ruim honderd genodigden woonden dit event bij. Schepen van Cultuur Nico Blontrock had de eer een panel te modereren, waar heel wat interessants werd verteld over het schilderij, de achtergronden, de tijdsgeest, de Vlaamse Primitieven en uiteraard het boek zelf ‘De ijdelheid van de kanunnik. Joris van der Paele en Jan van Eyck’.
In het panel zetelden Hendrik Callewier uiteraard zelf (auteur), Anna Koopstra (Conservator Musea Brugge), Jan Dumolyn (Professor UGent) en herr seele/Peter van Heirseele (kunstenaar). Het schilderij ‘Madonna met kanunnik Joris van der Paele’ van Jan van Eyck is een Brugs icoon. Al eeuwenlang intrigeert het bezoekers waaronder vele kunstenaars. In het boek wordt onder meer auteur Peter Verhelst geciteerd, die vaak vertelt dat hij als jonge knaap het museum bezocht en met een vergrootglas naar het schilderij mocht kijken. Luc Tuymans getuigde dan weer enkele jaren geleden in een interview hoe hij als tienjarige zijn eerste Van Eyck zag, dit schilderij, en werd weggeblazen.
Gisteren werd ook verteld dat het zonder meer een erg bijzonder schilderij is, onder andere omwille van de religieuze symboliek, de compositie en kleuren en de vele details (bv. de reflectie van Jan van Eyck op het schild van Sint-Joris, de halsbandparkiet, de Bijbelse taferelen in de kapitelen, …). Hendriks boek bestaat uit drie grote delen, een triptiek zeg maar. In het eerste deel wordt het schilderij zelf voorgesteld en in het laatste komt het zogenaamde Nachleben aan bod: wat er met dit schilderij de afgelopen zeshonderd jaar is gebeurd en wie het allemaal heeft geïnspireerd. Maar het meest omvangrijke deel behandelt de biografie van kanunnik Joris van der Paele, de opdrachtgever. Zijn levensverhaal is erg bijzonder.
Na een succesvolle loopbaan in Rome ging van der Paele rentenieren in Brugge. Toen hij ziek werd, in 1434, gaf hij de opdracht dit schilderij te maken. Hij overleed in 1443, op 78-jarige leeftijd, twee jaar nadat Jan van Eyck zelf gestorven was. De historische context verklaart waarom Joris van der Paele dit werk bestelde en er een fortuin aan spendeerde. Het maakte deel uit van zijn grafmonument in de Sint-Donaaskerk en van een groter plan, met als doel zijn zielenheil te redden.
En dan nog dit: eigenlijk is het een klein mirakel dat het schilderij nog altijd in Brugge te zien is. In de zestiende eeuw was er een poging van de landvoogdes om het aan te kopen (de kanunniken van de Sint-Donaaskerk weigerden gelukkig, anders was het paneel waarschijnlijk in het Prado in Madrid beland). In de Franse tijd verhuisde het schilderij naar het Louvre en het is pas na de val van Napoleon dat het na lang aandringen naar Brugge terugkeerde. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het bewaard in een kasteel in de Ardennen, dat ei zo na door het verzet werd gedynamiteerd (zie mijn bijdrage daarover in de Nieuwsitems, enkele maanden geleden), en tijdens een transport naar de kluizen van de Nationale Bank in Brussel kwam het onder vuur te liggen van de geallieerden. Het waren maar enkele van de vele items die gisterenavond aan bod kwamen tijdens het boeiend panelgesprek. En de rest…lees je in het boek, te koop in elke Brugse boekenwinkel.
Hardcover, Nl-Talig, 256 blz, 29.90 euro, Uitgeverij Sterck & De Vreese